havlu-kenari-ornekleri.com

havlu uretimi

Kategori: kadife-havlu

1. GİRİŞ
Havlu kumaş yapısı klasik manada, kumaşın bir yüzünün veya her iki yüzünün ilmekli olduğu yapıdır. Dünyada da özellikle son yıllarda havlu dokuma ve örme teknolojisindeki gelişmeler, mekanik sistemlerin yerini yavaş yavaş elektromekanik ve elektronik sistemlerin almaya başlaması sonucu ürün kalitesinin ve çeşitliliğinin arttırılması ülkemizdeki havlu kumaş üretimi sektörüne yansımıştır.
Havlu dokumacılıkta karşılaşılan en büyük sorun olan zemin ve hav gerginliklerinin dokuma boyunca eşit dağılım göstermemesi; çözgü salma sistemlerinin tümüyle elektronik kontrollü hale gelmeye başlamasıyla aşılmaya başlanmıştır. Bu da iplik gerginliklerinin mükemmel kontrolünü ve eşit hav yüksekliğini sağlamıştır ve aynı zamanda atkı sıklığının tezgah çalışması esnasında aynı kalmasının da garantisidir. Duruş periyodunda olan gerginlik relaksasyonları problem olmaktan çıkmış ve çözgü salmanın saat ibreleri yönünde, kumaş çekmenin ise buna ters yönde otomatik olarak, önceden belirlenmiş miktarda dönmesi ve çalışmaya başlarken de bu hareketlerin geri alınmasıyla; gerginlik relaksasyonları engellenmiş ve kumaş çizgisinin aynı noktada olması sağlanmıştır. Böylece başlangıç noktası hatası denilen hata problem olmaktan çıkmıştır.
Tüm bu gelişmeler ülkemizde de havlu kumaş üretici firmalar tarafından yakından takip edilmektedir ve artık ürün kalitesinin ve tezgah esnekliğinin öneminin farkına varılmaya başlanmasıyla Türkiye; son yıllarda özellikle Denizli ilindeki gelişmelerle dünyanın bir numaralı havlu kumaş üretim merkezi konumuna gelmiştir.

2. HAVLU DOKUMA KUMAŞ ÜRETİM TEKNOLOJİSİ
2.1. Havlu Dokuma Kumaşlarda Kullanılan Hammadde Özellikleri
Su emiciliği,yaş dayanıklılığı, boya alabilirliği, yıkanabilirlik ve dokunulduğunda yumuşaklık gibi istenilen özellikleri taşıyan yegane iplikler pamuk ve ketendir. Ketenin daha sert bir tutumu vardır; ancak bu, bazı durumlarda avantajdır. Ketenin fiyatının yüksek oluşu üretimi sınırlamaktadır.
Son yıllarda, özellikle de ABD’de bazı havlularda zemin dokumada Polyester-Pamuk karışımı iplikler kullanılmaktadır. Bu tip havlular sık yıkanan otel havluları gibi havlularda ekstra dayanıklılık sağlamaktadır.
Sentetik iplikleri havlu kumaşların üretiminde kullanmak için hammadde bulma sorunu yoktur. Sentetikleri tercih edilir duruma getiren, çabuk kuruma özellikleri ve ucuz olmalarıdır. Çok su çekme özelliği kazandırılamamışlardır.
Pamuk, bu çeşit dokumalar için en uygun liftir. Orta cins stapel pamuk daha çok kullanılır. Rejenere selüloz lifleri eğer ucuz ürünlere ihtiyaç duyulursa uygundur. Şişme özellikleri nedeniyle viskoz rayondan yapılmış havluların işlenmesi daha kaba olmaya meyillidir. Islak iken mukavemetleri, kuru mukavemetlerinin çok altındadır ve bu nedenle de tercih edilmezler.

2.1.1. Zemin Çözgü İplikleri
Zemin çözgüler için kullanılan iplikler ring iplikleridir. Serbest atkı gruplarının sabit geçmesi nedeniyle diğer çözgü ipliklerinden daha çok esneme özelliğine sahiptir. Bundan dolayı direkt olarak katlanmış bükümlü iplikler kullanılır. Zemin çözgüleri için bükülmüş ipliklerin seçimi teknolojik nedenlerden başka ürün kalitesinin geliştirilmesi fikriyle de ilgilidir. Zemin iplikle için tek kat iplikler daha sık kullanılmaktadır. Bunun nedeni yalnızca artan fiyatların baskısı değil, haşıl sektöründe kaydedilen ilerlemelerdir. Bu ipliklerde özellikle istenilen yüksek bükümlü olmalarıdır. Haşıl , bükülmüş zemin ipliklerine çok fazla uygulandığı için bu iplikler ev yıkamasından sonra çekmeye büyük eğilim gösterirler. Dinklenmiş havlularda, terbiyeden önce toplu parça yıkaması esnasında çekme meydana gelir ve bu, ürünün daha sık ve iyi kalitede olmasını sağlar.
Havlu dokumacılığında genellikle 20/1 ve 20/2 karde pamuk iplikleri kullanılır. Ring ipliğimi veya Open-end ipliğimi kullanılacağı ise müşteri tarafından belirtilmedikçe Open-end olarak tercih edilir. Sıklığı ise 14-23tel/cm arasındadır.

2.1.2. Hav Çözgü İplikleri
Hav ipliklerinin karakteri, havluların sabit olup olmadığını yani düzenli ilmeklerle dokunup dokunmayacağını, kadife havluluk ya da dinklenmiş havlular için bükülüp bükülmeyeceğini tayin eder. Hav ipliği olarak özellikle karde ring Ne16/1,20/1 ve 20/2 pamuk iplikleri ve nadiren aynı numaralarda Open-end iplikleri kullanılır. Hav çözgülerinin sıklığının çoğunlukla 16tel/cm olması tercih edilir. Ayrıca %20 viskon, %80 pamuk karışımı ipliklerde kullanılmaktadır.

2.1.2.1. Düzenli Dik İlmekleri Olan Kumaşlar ile Kadifelerin Hav İplikleri

Dik duran düzenli ilmekleri ve kadifesi olan kumaşların hav iplikleri,kıvrılmaya eğilim göstermezler. Kadife türü havlu kumaşların iplikleri, kıvrılmayı gevşetecek yoğun buhar banyosundan geçirilmelidir. Böylece ilmeklerin kesiminden sonra havın açılması daha kolay olur. Açılmamış ilmekli kadife havlularda en iyi çözüm,ipliklere gevşek bir dönüş sağlamaktadır. Böylece bükme yönünün tersine bir dönüş sağlanır. Dönmeye eğilimi nötralize etmek için ve bunu izleyen hav açılımını garantilemek için büküm dönüşü mümkün olduğunca gevşek olmalıdır. Gevşek dönüşe bağlı olarak iplik çok açık olur. Bu, kumaşın tutumunu yumuşak, havlunun emiciliğini ise yüksek yapar.
Dik düzgün ilmekli olan kumaşlarda,hav çözgüsünün zemin kumaşla tam olarak bağlanmış olmasına dikkat edilmelidir. Zayıf bir zemin hazırlanırsa dik duran ilmekler arasından kumaşın zemin görünür, bu da hav ilmeklerinin rasgele dağılımına, bağlı, burulmuş havluların oluşumunu sağlar. Ancak bu, istenilen bir durum değildir. Bu nedenle kaba ve kalın iplikler kumaşın zemininden çok hav çözgüsü için kullanılır. Sadece kadife kumaşlar içine dahil edilecek kalitedeki kumaşlar 3 katlı kamgarn ipliklerle dokunurlar, böylece haşıllama kısa flamanların aşırı harcanması önlenir ve bu kumaşın daha az sıklıkta dokunmasıyla sonuçlanır.

2.1.2.2. Dinklenmiş Havlular İçin Hav İplikleri
Dinklenmiş havluların üretimi için kullanılan hav ipliklerinin dönmeye karşı belirli bir eğilimi olmalıdır. Böylece dinkleme maddesi liflerin içine işlediği zaman yıkama sırasında düzgün kalırlar. Buna, tek kat iplikler kullanılarak ekonomik ve etkili bir şekilde ulaşılmıştır. Tek kat ipliklerin kullanılmasına kaliteyi düşürücü etken olarak bakılmamalıdır. Bu teknolojinin gereğidir. İlmeklerin dönme eğilimi bükülme prosesi ile de elde edilebilir(örneğin filament ipliklerin bükülmesi ile). Filament iplikler yaş terbiyede çekimli iplikler gibi davranırlar ve ilmeklerin yatışmasına neden olurlar. Dinklenmiş havlularda zemin dokumayı elde etmek daha kolaydır. Çünkü ince iplikle zemin iplik olarak kullanılır.
2.1.3. Atkı İplikleri
Hav iplikleri en yumuşak iplikler olarak bilinseler de atkı için olabildiğince hacimli ve bükümlü iplikler kullanılır. Bu amaç için özellikle OE Rotor iplikleri kullanılır. Ring bükülmüş iplikleriyle karşılaştırıldığında, OE iplikler daha iyi yüzey yapısına sahiptirler ve daha hacimlidirler. İplik numarası, atkı sıklığını ve dolayısıyla da ilmek sayısını belirler. Yüksek bükümlü ve pahalı iplikler atkı ipliği olarak kullanılmazlar. Sık kullanılan iplik numaraları Ne16/1,20/1,20/2’dir.bordür atkıları için 450denye PES ve floş atkıları için 300denye PES filament iplikleri kullanılmaktadır. Kumaşta atkı sıklığı genellikle 16-18tel/cm olarak kullanılır.

2.2. Hav Oluşumu

Tüm dokumalarda ilk hareket “tefeleme” hareketidir. Bu, atılan her atkıda tefenin kumaş çizgisine doğru salınım hareketidir. Böylece, daha önce atılan atkı ile bağlantıda olacak şekilde kumaş oluşur.
Havlu dokumada hav ilmeklerinin oluşumu, kumaş çizgisi ile iki atkı arasında bir boşluğun oluşmasına bağlıdır. Bu boşluğun uzunluğu, istenilen hav yüksekliğine göre değişiklik gösterir. Bu boşluğun oluşması için, arka arkaya atılan iki atkı, gerçek kumaş çizgisine kısa olarak tefelenir. Böylece geçici yalancı kumaş çizgisi oluşur. Bu, bir seri mekanizma ile gerçekleştirilir. Bu mekanizmaların en sık kullanılanlarında tefe, gerçek kumaş çizgisine ulaşmadan önce, oluşan boşluğun uzunluğuna eşit mesafede iki atkı üzerinden hareket ettrilir.3-atkılı havluda, 3. atkıdan sonra üç atkının oluşturduğu toplam atkı grubu, gerçek kumaş çizgisine doğru öne itilir. Bu işlem sırasında atılan 3. atkı, gergin tutulan zemin çözgü iplikleri arasından kolayca kayarken, hav çözgü iplikleri arasından kayamazlar. Çünkü, öncelikle yapı bakımından hav çözgü iplikleriyle sıkıca kenetlenirler. İkinci olarak da o anda hav çözgü iplikleri çok gevşektir. Bu yüzden 3. atkının atılmasından sonra 3’lü atkı grubu öne doğru hareket ettirilirken hav levendinden bir hav uzunluğu kadar iplik çekerler ve aynı zamanda boşluğa köprü oluşturan hav çözgü ipliklerini ilmek formuna sokarlar.

2.3. Havlu Kumaşları Kalite Yönünden Etkileyen Faktörler
Havlu kumaşlar, kalite bakımından çeşitlere ayrılırlar. Düşük kaliteliler genellikle armürlü oalarak üretilen basit desenli havlulardır. Hav genellikle karde pamuk ipliğinden olup bu diğer tekstil ürünlerinden olan pamuğun kaba olarak bükülmesi ile elde edilir.
En hidrofil hav iplikleri kamgarn iplikleridir ve hav dokularını nitelik ve kalite yönünden etkileyen temel faktörde iğlik özellikleridir ve bunlar üç ana grupta incelenir.

2.3.1. Hav Sağlamlığı
1.a) Sabit kalan atkı sıklığında hav sağlamlığı, metrik pamuk iplik numarasının karekökü ile ters orantılı olarak değişir. Yani pamuk ipliği metrik numarası düştükçe hav mukavemeti artar.
SF = K . ds
ds = (pamuk ipliği için) SF = K . 1.25 .
SF = Hav sağlamlığı (gr).
ds = İplik çapı mm (atkı)
K = Sabite
Deneyim sonucu; sabit atkı sıklığında hav sağlamlığının hareketi, metrik atkı numarasının karekökü ile ters durumda olmuştur. 18 atkı/cm sıklığında aşağıdaki tablo elde edilmiştir.
Tablo 1. Sabit atkı sıklığında hav sağlamlığı
Atkı iplik no (metrik) 65 60 40 34 28 20 18
Hav mukavemeti (gram) 34 34.9 41 50.1 57.1 64.8 68.3
Atkı iplik çapı(cm) 0.151 0.162 0.199 0.126 0.238 0.281 0.297
Hav mukavemeti
K =
Atkı iplik çapı
225
215
206
233
239
231
222
1.b) Havlu kumaşlarda hav mukavemeti, sabit atkı ipliği numarasında, atkı sıklığı ile doğru orantılı olarak değişir.
Tablo 2. Sabit atkı ipliği numarasında hav mukavemetinin atkı sıklığıyla değişimi
Atkı iplik numarası(sabit) NM 34 NM 34 NM 34 NM 34 NM 34 NM 34 NM 34
Atkı sıklığı(tel/cm) 18.6 20.5 21.6 23.6 24.2 25.2 26
Hav mukavemeti(gram) 49 60.6 66.7 73.3 74 79.9 83.2
Hav mukavemeti
Atkı sıklığı
2.63
2.93
3.08
3.10
3.05
3.17
3.2
Ayrıca çok sayıda ölçmeler neticesinde şu sonuçlar bulunmuştur:
1- Ana dokudaki bez ayağı örgüsü, hav ipliklerine yan taraftan çok az bir baskı yaparlar. Fakat aynı zamanda çözgü istikametinde çok itmeye karşı koyması(sürtünme direnmesi) oluşturur.
2- Büyük RQ 2/1 örgüsünde ise hav ipliklerine çok büyük bir yan baskı vardır. Fakat çözgü istikametinde sürtünme direnmesi küçüktür.
3- Havlu kumaşlarında hav mukavemeti 3/1 ana örgü ile istenilen kalitede doku elde edilemez.
Bazı dokularda çok fazla hav mukavemeti istenir. Bunun klasik olan doku tekniğiyle elde edilmesi olanaksızdır. Bu istenilen hav mukavemeti döner gücü ile sağlanır. Şekil 2 bir döner gücü ile havlu dokuma tekniğini göstermektedir.

2.3.2. Hav Yüksekliği
Esas hammaddeden ayrı olarak hav ağırlığı havluların kalite değerlendirilmesiyle karar verme usulüdür. Hav yüksekliği ve oluşan ilmek düzgünlüğü zemin çözgülerin hav çözgülerine oranı olarak açıklanır. Bu, nadiren 1/2.5’tan azdır. Bunun anlamı, eğer 1m zemin çözgüsü için 2.5m’den az hav ipliği kullanılırsa havlu özelliği kabul edilmeyecektir. Çok kaliteli ürünler 1/6 oranına kadar değerlere sahiptir. Bununla birlikte yüksek kaliteli havlular 3 sınıfa ayrılırlar.
1) Çift katlı hav ipliği ve çoğunlukla çift katlı zemin ipliği ile dokunana havlular. Hav iplikleri ağartılır veya kendiliğinden boyalıdır. Jakarlıdırlar ve hav-zemin oranı 3-5/1’dir.
2) Yukarıdakine benzer iplikle dokunan ancak birim alanına düşen hav ilmeği sayısı daha yüksek olur, hav-zemin oranı yaklaşık 5/1 olan havlulardır.
3) Parçalı boyalı havlular, bunlardan adi hav ipliği kullanarak özellikle 1. ve 2. Maddelerde tanımlananlardan %50 daha iyi havlular elde edilir, hav-zemin oranı 7-9/1’dir.
Hav yüksekliği tarağın periyodik kurs farkına bağlıdır. Efektif hav yüksekliğinin hesaplanması;
Hav geometrisi
h: Hav yüksekliği mm
l: Tarağın periyodik kurs farkı
n: Havlar arasındaki atkı sayısı
ps: Atkı sıklığı tel/mm
L: Hav ipliği uzunluğu
Şekilde görüldüğü gibi hav yapısı bir üçgenle temsil edilebilir. Pisagor bağıntısına göre:
[L / 2]² = h² + [(n + 1) / 2 x ps]²
h² = [L / 2]² – [(n + 1) / 2 x ps]²
h =
h = 1/2 x mm

2.3.3. Nem Emme Yeteneği
Havlu kumaşlarda nem emme gücü hav yüksekliğine bağlıdır. Eğer havlar 7mm’den fazla olursa alınan su miktarı atık pek değişmez. Genellikle hav yüksekliği; havlunun satış fiyatı, nem emme gücü gibi istenilen özelliklere göre 4-7mm arasında değişir.
Sonuç olarak;
Hav mukavemeti ana doku örgüsüne, hav ipliklerinin tutunma gücüne, iplik no, büküm ve iplik karakterlerine bağlıdır.
Hav yüksekliği tarağın periyodik kurs farkına, atkı sıklığına, atkı sayısına, hav ve atkı ipliğinin numarasına bağlıdır.
Nem emme gücü ise doku yüzeyinin alanına, hav çözgüsünün sıklığına, atkı sıklığına, hav yüksekliğine, atkı raporuna ve iplik özelliklerine bağlıdır.

2.4. Havlu Kumaşın Ön ve Arka Yüzündeki İlmekler
Hav ilmekleri, hav ipliklerinin kumaş üzerindeki atlama pozisyonlarına göre bir veya iki yüzüne de oluşturulabilir. Atlama miktarı, komşu kesişme noktaları arasında kumaşın yüzündeki hav ipliklerinin uzunluğu kadardır.
Havlu kumaşlarının çoğunun her iki yüzünde de ilmekler bulunur, ancak tek yüzlü havlu kumaşlar aşınma direnci ve dayanıklılığının pek önemli olmadığı yerlerde kullanılırlar.

2.5. Havlu Dokuma Kumaşlarda Havın Yapısı
2.5.1. İlmeklerle Oluşturulan Hav Tabakası
Hav tabakasındaki ilmekler dokumanın bir ya da her iki yüzüne de oluşturulabilir. Ayrım her iki cins arasında yapılır. Bu ayrım aşağıdaki şekilde olmaktadır
2.5.1.1. Düzenli İlmeklerle Oluşturulan Dokumalar
Düzenli havlı ilmeklerden oluşan havluluklar herhangi bir işleme girmeyen normal ürünlerdir. Evdeki ilk yıkamadan sonra, bununla birlikte belli bir sırayı izleyen hav düzeni kesin olarak bozulur. Eğer selüloz liflerden oluşmuş iplikler zemin iplikleri olarak kullanılırsa, kaçınılmaz bir çekme beklenmelidir. Bu daha sonrada göreceğimiz gibi ilmeklerin dengesi üzerinde olumlu etki yapar

2.5.1.2. Düzensiz(Yassıtılmış) İlmeklerle Oluşturulan Dokumalar
Düzensiz hav ilmeklerin ürünler durumunda, hav ilmeklerinin düzensiz biçim de
yassıtılması üretim esnasında olur. Buradaki en büyük etken de parça yıkama işlemidir. Bitim işlemleri sırasında yoğun parça yıkama işleminden sonra, imal edilmiş havlu oluşur. Havlu bitim işlemleri yün bitim işlemlerine benzer bir imalat safhasından geçmez.
2.5.2. Kesilmiş ve Açılmış Hav İlmekleri Olan Havlular
Bu tür dokumalarda, lif demetleri zemin kumaştan fırça gibi çıkarak oluşmuştur ve bu çoğunlukla ilmek başlarının kesilmesi ile yapılır. Amaç, hav ilmeklerinin olabildiğince açılmasını sağlamaktır. İlmeklendirilmiş dokumalarla karşılaştırılırsa bu kadifeler, daha fazla ısı tutma ve emici olma özelliğine sahipti. Hatta daha yumuşaktır. Dinklenmiş havlu kumaşlar kesilip kullanılmazlar. Yalnızca dik hav ilmekleri ile oluşmuş dokumalar havlu kadifelerin üretiminde kullanırlar. Havlu kadifeler kesildiği zaman yaklaşık olarak ilmeklerin 3/1’i kesilir. Buda yüksek malzeme kaybına ve sonuçta ağırlık kaybına neden olur. Bunlar bu nedenle yüksek kaliteli ürünlerdir. Buna ek olarak yüksek kaliteli malzeme kullanımı, daha iyi(penye) ipliklerin kullanılması ve daha sık kumaş set edilmesi kaliteyi artırır.
Bukleli dokumaların olduğu durumda kadife etkisi özel atkı iplikleri kullanılarak elde edilebilir( örneğin Şenil ipliği kullanımıyla). Özel etki ve yüksek giyim özellikleri yüksek üretim fiyatlarıyla dengelenir. Bu da gerçekten yüksek kaliteli üretim ile düzeltilebilir.

2.6. Zemin ile Hav İpliğinin Geçiş Noktalarının Seçimi ve Teknikler
Hav oranı; hav ipliği uzunluğunun, o hav ipliğinin kullanıldığı kumaşın uzunluğuna oranıdır. Bu oran 3:1 ila 9:1 arasındadır. Hav oranı ne kadar yüksekse, hav ilmekleri o kadar uzun, atkı ve çözgü iplikleri arası o kadar yakın ve birim alana düşen ilmek sayısı o kadar yüksektir.
Havlu kumaş oluşumunda hav ve zemin çözgülerinin bağlantı noktaları neye göre belirlenmektedir? Örneğin 3-atkılı bir havluda hav iplikleri 3. ve 1. atkılarda yer değiştirmemelidir. Bununla birlikte 3. ve 1. atkılar arasında ana çözgü iplikleri kesişmelidir, yani ağızlık değişmelidir. Bu, hem atkı grubu son atkısından sonra ağızlık değiştiği için geriye kaymayı engeller hem de tefe vuruşundan sonra havların kayması önlenmiş olur. Bağlantı atkısından sonra ağızlık değişimi ise kaymaları önleyecektir.

2.7. Havlu Dokuma için Tahar ve Tarak Düzenleri

Çözgünün taharlanması ve taraktan geçirilmesi önemlidir. Çalışma esnasında iki çözgünün birbirine paralel olması şarttır. Ancak bu şekilde, iki iplik isteminin ağızlık açılması esnasında birbiriyle sürtünmesi minimum olacaktır. Her tarak dişinden genellikle iki iplik geçirilir. 1 zemin 1 hav şeklinde taharlamada(tek harniş çalışmada) serilerin her biri aynı dişe yerleştirilir. İki zemin iki hav taharlamasında(tek harniş çalışmada) ise aynı serilerin uçları beraber yerleştirilir. Bu düzenlemelerin her ikisi de pratikte benzer sonuçları verirler. Fakat iki zemin iki hav düzeni daha avantajlıdır. Sebebi; her bir dişteki iplikler birbirine zıt çalışmaktadır ve bu sayede de daha temiz bir ağızlık elde edilir. Aynı zamanda, bu dizilişle, çözgü yolunda oluşan izler önlenmiş olur.
Çift harniş çalışmada ise; 1. hav ipliği, 1. zemin, 2. hav ipliği, 2. zemin veya 1. hav ipliği, 2. hav ipliği, 2 zemin şeklindedir.
3 harniş ile geniş alanda çalışmak olanaklıdır, fakat yüksek fiyat nedeniyle tavsiye edilmez. Bundan dolayı 3 hav ipliği kısa aralarla birbirini takip eder.
Örneğin: 1 hav ipliği 1 hav ipliği
1 zemin ipliği 1 zemin ipliği
1 hav ipliği 1 hav ipliği
1 hav ipliği 1 zemin ipliği
1 zemin ipliği 1 hav ipliği
1 zemin ipliği
1 hav ipliği
1 zemin ipliği
veya 1 hav ipliği
1 hav ipliği 2 zemin ipliği 1 hav ipliği 1 hav ipliği
2 zemin ipliği
Bu yolla oldukça çok çeşitte fantezi efektler elde edilebilir. Alttaki şekilde sıralı dokuma tarakları kullanıldığında çözgü ipliklerinin nasıl geçirildiği görülmektedir.
Bu şekilde yerleşim ile tarak dişlerinden geçirilmiş olan hav iplikleri tarak boyunca rahat hareket eder, gergin durumdaki zemin çözgü iplikleri tarafından engellenmezler. Ayrıca, atkı ipliğinin büzülmesinden dolayı, çözgü iplikleri kumaşın merkezine doğru itilirler, bundan dolayı tarak gövdesi tarafından aşındırılma durumları vardır. İşte bu yerleşim, hav ipliklerinin tarak tarafından engellenmesini önler.
Son uygulamalarda dokuma tezgahlarında çift tarak kullanılmaktadır. Çift taraklarda tarak dişleri arasındaki açıklık normal dokuma taraklarına göre geniştir. Bu iyi özelliğine karşılık bu tip tarakların kötü yanı tarak izi oluşumunun fazlalığıdır.Nm20 atkı iplikleri kullanıldığında tarak dişleri arasında fazla mesafeden dolayı tarak vurunca kumaş kenarlarında sadece dişlerin temas ettiği yerler tam vururken, diş aralarındaki iplikler kavis çizer. Bu nedenle de kenarlardaki havlar iyi tutunamazlar. Yine de çift tarak olarak kullanım yaygındır.
Hav iplikleri büyük desenlerde jakara, basit desenlerde çerçevelere taharlanırlar. Bu nedenle jakarın önemi son yıllarda oldukça artmıştır. İlk jakarlarda her atkı için bir karton sırası delmek gerekirken sonraları çıkan modellerde her atkı grubu için bir karton delinmekteydi. Günümüzde ise modern jakarlarda her şey elektronik hale gelmiştir. Desen odasında jakar programında hazırlanan bir desen disketinin tezgaha yüklenmesiyle tüm işlem halledilmiş olmaktadır. Çözgü seçimi için karton kullanılmamaktadır. Tüm harnişler elektronik olarak kumanda edilebilmektedir.
Dokuma tezgahının ayarlanması dolayısıyla ağızlık oluşmasının önemi çok büyüktür. Bilhassa şu faktörlere dikkat edilmelidir.
– Hav iplikleri mutlaka zemin ağızlığının üstüne kalkmalıdır(üst ağızlıkla tarak
yüksekliğinden 5mm fazla). Bu şekilde hav iplikleri çalışma halinde olan atkı taşıyıcıyla hemen hemen hiç temas etmemiş olacaktır. Bu sayede kumaşın bütün eninde düzgün ve eşit olarak hav oluşması sağlanmış olur..
2.8. Havlu Dokumacılığında Karşılaşılan Hatalar ve Arızalar

1- Jakarın zaman ayarı 320 derecede ağızlık kapalı, bıçaklar ve çengeller bir hizada iken yapılır.
2- Tomruk ayarı: İğnelerle tomruk üzerindeki delikler karşı karşıya getirilir.
3- Hav levendinin elektronik duyurusunun ayarı: Ayara kaçarsa, hav levendi kesikli salmaz, devamlı salar.
4- Zemin çözgü levendinin gerginlik ayarı: Levent dolu iken yay gerdirilir.
5- Atkı sıklığı ayarı: mekanik varyatörden yapılır. Üzerindeki sıklık kademelerine göre ayarlama yapılır.
6- Hav jakar malyon gücülerinin yükseklik ayarı: 320 derecede ağızlık kapalı iken yapılır.
7- Hav yükseklik ayarı: Hav oluşturma mekanizmasındaki bir vida ile yapılır.
8- Hav kancası ayarı
9- Hav kamının zaman ayarı
10- Atkı atma ve ağızlık açma mekanizmalarının zaman ayarı: Ağızlık açma mekanizması ayarı 315 derecede, jakardan biraz önce yapılır. Bu ayarlar ana mile göre yapılır.
11- Kumaş sarma silindiri(sermin levendi) ayarı: Kumaş sarma milindeki kelebekten yapılır. Kelebek sıkılınca gerginlik artar.
12- Kanca ayarı: 180 derecede yapılır. Bu, kancaların makinanın tam ortasında alışveriş pozisyonundayken olur.
13- Zemin dokunurken, hav pozisyonuna geçmesi için gerekli ayar jakar desen kartonuna açılan delikle sağlanır.
14- Kenar kesme bıçağının ayarı.
15- Atkı bıraktırıcının ayarı: Kancanın ipliği bırakacağı mesafede olmalıdır.
16- Atkı ipliği kesicisinin ayarı: kendi kamı ile sağlanır.
17- Atkı gerginlik ayarı: Akümülatörlerden yapılır. Akümülatörün atkı besleme ayarı da yapılabilir.
18- Çözgülerin gerginlik ayarı: Leventlerin arkasında bulunan çözgü gerginlik yayları ile sağlanır.
19- Cımbarların baskı ayarı.
20- Çerçevelerin toplam hatvesinin ayarı.
21- Hareket iletimindeki her çeşit kayış ve zincirlerin gerginlik ayarı.
2.9. Havlu Dokuma için Sağlanması Gereken Şartlar

Yeterli bir havlu dokumanın sağlanması için dokuma tezgahında 3 önemli noktanın göz önünde bulundurulması gerekir.
1- Öncelikle kumaş çizgisiyle ilk atkı grubu arasında ki mesafe hep aynı olmalıdır. Bunun da ötesinde, atkı , gücülere mümkün olduğunca dik sokulmalıdır.
2- Zemin çözgüsünün gerginliğinin mümkün olduğunca sabit olması sağlanmalıdır. Zemin çözgüsündeki gerilim farklılıkları, hav boyunu yüksekliğinde farklılıklara neden olur. Çözgü sıklığı arttığı zaman, kumaş çizgisi mesafesi arkaya doğru kayar ve bu durumda da atkı sıklığı artar, bu ise hav yüksekliğinin artmasına sebep olur. Çünkü atkıların birbirlerine yakınlaşmasıyla, oluşan hav daha dik bir yapı kazanacaktır ve yüksekliği artacaktır.
3-Hav çözgüsünün salınım miktarı, ilk atkı grubu ile kumaş çizgisi arasındaki mesafeye bağlıdır. Eğer salınım hareketi hav çözgüsünün çok veya az salınım yapmasına izin verirse, ya kontrolü kaybolan hav ilmekleri boncuklar şeklinde yüzey içine itilir, ya da oluşan hav ilmekleri geri çekilir. Bir diğer sonuç da fazla salınımdan dolayı lamelin aşağıya düşmesiyle yanlış duruşlar olmasıdır.

2.10. Hav Oluşturma Teknikleri
Havlu dokumanın tipik özelliği, dokunun bir veya iki yüzünde ilmeklerle kapalı oluşudur. Bu dokularda iki farklı çözgü ipliği kullanılmaktadır. İpliklerden birisi olan ince, gergin zemin çözgüsü dokuya sıkı ve sert bir tutum verir. İlmekleri meydana getiren ikinci iplik çeşidi ise gerilimi az tutulan hav çözgüsüdür ve bu da ayrı bir levende sarılmıştır. Her iki çözgününde iplik numaraları farklı veya aynı olabilmektedir. Hav çözgüsünün ilmek formuna sokulabilmesi iki şekilde olmaktadır:
1-Dokuma makinasında tarağın ileri ve geri kurs hareketi sabit değildir. Tarağa kam mekanizmasıyla hareket verilmektedir. Tefeyi tahrik etmek için farklı büyülükte iki kam kullanılır. Periyodik olarak belirli vuruşlarda tarağın salınım miktarı değiştirilir. Bu değiştirme farkının yarısı hav yüksekliğini verir.
Örneğin, 3-atkılı havlu konstrüksiyonunda aynı ağızlığa atılan iki atkıyı belirli bir mesafeye getiren tefe, 3. atkı atıldıktan sonra daha büyük bir mesafe salınarak her üç atkıyı kumaşa dahil eder.
Hav oluşumu sırasında zemin çözgü gerilmiş durumdadır, hav çözgüsü de gevşek olarak frenlenmiştir. Tarağın tam kursuyla atılmış olan atkı grupları, gergin olan zemin çözgü ipliklerinden kayarak öne gelir ve hav oluşur. Dolayısıyla zayıf frenlenen hav çözgüsünün aynı anda gevşemesi ile havlu dokusu oluşur.
2- Tefenin salınım mesafesi sabit, kumaş çizgisi hareketlidir. Göğüs köprüsünün tefeye doğru periyodik olarak belli vuruşlardaki hareketi havın oluşmasını ve atkıların kumaşa dahil edilmesini sağlar.
Örneğin 3-atkılı havlu konstrüksiyonunda, 2 atkı aynı ağızlığa atılarak tefenin normal salınım mesafesine kadar getirilir. 3. atkıda göğüs köprüsü, kumaş çizgisi tefenin salınım mesafesine girecek şekilde salınır. Normal mesafede salınan tefe, her 3 atkıyı kumaşa dahil eder.
Ayrıca bu iki ana yöntemden başka, uygulama alanı bulamamış bir sistem daha vardır ki, bu sistemde tefe üzerindeki tarak, tefe normal salınıp öne geldiği zaman öne doğru salınır ve atkıları kumaşa dahil eder.

2.11. Havlu Dokuma Tezgahlarındaki Ekstra Tertibatlar

Havlu dokuma tezgahlarında düz dokuma tezgahlarına göre temel olarak şu üç mekanizma ilave edilmiştir:

2.11.1. Tefe Stroğu İçin Kontrol Tertibatı
Tefe, kapalı bir yağ banyosu içinde çift silindirli manivelalar ve tamamlayıcı kamlar vasıtasıyla tahrik olmaktadır. Tefenin tüm alanı süpürmesi için çift silindir kolların kontrolü sadece 3-atkılı sistemde üçüncü, 4-atkılı sistemde dördüncü vuruşta olmaktadır. Havlu iplikleri için kısaltılmış tefe süpürmesi, hav yüksekliğine bağlı olarak yer almaktadır. İki farklı hav yüksekliğinde dokuma yapılabilir. Tek veya çift tarak kullanılabilir. Bilhassa tefenin konstrüksiyonuna rijit bir tüp ile birleştirilmiş kısa tefe kılıçları, yüksek hızlarda bile keskin taraklamayı sağlamaktadır.

2.11.2. Hav Çözgü Besleme
Zemin çözgü salmada kullanılana benzeyen; ters hareket edebilen mil(pim) tipi kavrama ile hareket ettirilir. Böylece tel ucu aramada hav çözgüsü otomatik olarak önceden ölçülmüş uzunluğa tekabül eden miktarda geri çekilir. Pozitif hav çözgüsü besleme ile yüksek hızlarda üniform hav oluşumu sağlanır. Bu yapının bir kenarına, yağ banyosu içinde bulunan bir dişli yerleştirilmiştir ve kolaylıkla ulaşılabilecek bir yerdedir.
3-atkıdan 4-atkıya değişim sadece kam setlerinin yer değiştirmesiyle mümkündür. Kumaş hatalarını önlemek için besleme silindiri yolu üzerine tanzim edilen dişli, kopuk uçların tamiri esnasında geri çekilen iplik uçlarından kaynaklanan kumaş hatalarını kontrol eder. Hav besleme silindiri yeni çözgünün bağlanmasını basitleştirmek için yukarıya doğru mil ekseni etrafında döner.
2.11.3. Hav Çözgü Salma
Besleme silindiri, hav çözgü levendindeki çözgünün, hav çözgü salma dişlisi yardımıyla adımlayarak çekilmesi sağlanır. Sabit hav çözgü gerilimi sağlandığında titreşimli bir silindir hav çözgü levendinin üzerindeki çözgü miktarına bakmaksızın frenlenmesini kontrol eder. 1000mm’ye kadar hav çözgü leventleri kullanılmaktadır.

2.12. Havlu Dokuma Tezgahları Temel Parametreleri
2.12.1. Atkı Atma Mekanizması
2.12.1.1 Kancalı Atkı Atma Mekanizması
Atkı atılmasını sağlayan tutucu kafaların, esnek bantlar veya rijit çubukların uçlarına takılarak, pozitif olarak atkının sevkini gerçekleştiren bu sistemlerin en önemli özelliklerinden birisi de tahrik tasarımı yönünden çok çeşitli çözüm imkanlarının bulunması olmuştur. Kancalı dokuma makinaları kanca tiplerine göre sert ve esnek, atkı kayıt tiplerine göre Gabler ve Dewas, atkı transferine göre ise pozitif ve negatif olarak sınıflandırılabilirler. Gabler, ilmek transfer metodu iken, Dewas uç transfer metodudur.
2.12.1.2. Pozitif Atkı Transferi
Dornier havlu tezgahları pozitif atkı transferi prensibini konjuge kamlarla kullanmaktadır. Bunlar kanca ivmesi hakkında optimum şartların oluşmasını mümkün kılar ve böylece atkı atımı sırasında atkı ipliği üzerine minimum kuvvet sarf edilir.LH(verici) kanca ağızlığa girmeden önce, yolu üzerinde makinanın ortalarında doğru, kanca kafası üzerinde atkı seçici iğne tarafından getirilen atkıyı almaya yarayan bir kıskaç açılır. Mekiksiz dokumada bu noktada iplik maksimum gerilim ve zorlamaya maruz kalmaktadır. Dornier, bu aşamada, kancayı düşük ivme derecelerinde hareket ettirerek bu kuvvetleri, gerilimleri düşürür. Böylece zayıf ipliklerin dokunmasını mümkün kılar. Verici kancadan alıcı kancaya atkı ucunun transferi makinanın ortasında yapılmaktadır. Atkı transferi, kamlar tarafından çalıştırılan açıcı kollar(manivelalar) sayesinde kontrol edilir. açıcı kollar birbirinden bağımsız olarak yerleştirilmişlerdir. Atkı transferinden sonra, alıcı kanca, ağızlık dışına hareket eder, böylece atkı ipliği kaydı tamamlanır.
Alıcı kanca kafasındaki kıskaç atkı ipliğini yalnız tarak vuruş yapacağı sırada salıverir ve atkı kapanan ağızlık vasıtasıyla güvenli bir şekilde tutulur. Ağızlığın kapanmasından bağımsız olarak atkı yerleştirme, eşit olmayan atkı uzunluklarından, geri kalmış atkılardan, gevşek atkılar ve atkı kaymalarından sakınmaktadır.
Her iki kanca profili ve sürüş dişli takımı hafif ağırlıklı, yüksek dayanımlı materyallerden yapılmıştır. Bir Dornier patenti olan kuru yağlama sistemi, kumaşın kirlenmesini önlerken aşınmayı da minimuma indirmektedir. Kanca kafalarındaki iplik kıskaçlama çeneleri, uzayıp kısalabilen tungsten ve karpit levhalarla donatılmış ve darbeleri önlemek için yastıklanmıştır.
2.12.1.3. Tersinir Tertibat

Tersinir tertibat büyük oranda atkı bulunmasını kolaylaştırır. Kanca sürüşü; dişli kutuları üzerindeki bir çift kavrama vasıtasıyla bağımsızdır. Kavrama dişlisinin ayrılmasından sonra kumaş sarma, çözgü salma, ağızlık açma tertibatı ve atkı seçimi tümüyle ters yönde çalışır. böylece makine tekrar çalışmaya başladığında taraktan kaynaklanan başlama çizgilerinden sakınılmaktadır. Bir düğmeye basarak, kumaş kalitesinde zıt etki yaratmadan makinayı ters yönde tek tek atkı atarak çalıştırmak kolaylıkla mümkündür.

2.12.1.4. Kancalı Tezgahlarda Spesifik Ayarlar
2.12.1.4.1. Kanca Strok Ayarı

Şerit tahrik mekanizması yan çerçevenin içine yerleştirilmiştir. Tezgahın sol tarafında bir bağlantı mekanizmasıyla birlikte çalışmaktadır ve sağ kanca ile bağlantılı çalışır.
Kancaların aşağıdaki özellikleri değiştirilebilir.
– Her bir kanca strok mesafesi
– Tefenin her hareketine göre kancaların zaman ayarı(sol kanca sabit zamanlıdır)
– Kancaların strok alanı
Bu birbirinden bağımsız üç hareket ayarı koordineli olarak yerine getirilirse tezgahta düzgün bir çalışma elde edilir. Düzgün bir ayar yapıldığı zaman verimli bir atkı iletimi, iyi bir çözgü performansı elde edilir.
2.12.1.4.3. Kanca Strok Alanını Değiştirme
Bilindiği gibi kanca strok pozisyonu her kumaşın genişliği için şerit tahrik tekerleğine göre değişiklik gösterebilir.
2.12.1.4.4. Sol Kanca Zamanlama Ayarı
Sol taraftaki x mesafesi (sol kanca-atkı kesici arası mesafe) ağızlığa giriş ve çıkış evresinde aynıdır. X mesafesi sol kancanın fazladan çözgü dışı hareketine bağlıdır.Tezgahın dokuma genişliklerine göre maksimum tezgah ve kanca performansı için x=12mm, orta hav yüksekliği(5mm) ve x=15mm, maksimum hav yüksekliği(10mm) olmalıdır.
Sonuç olarak sol kanca strok mesafesinin doğru olması şunlara bağlıdır:
– Sol kanca geri hareketi tefe hareket merkezinde ve şerit ucu klavuz bloğundan eşit mesafede olmalıdır.
– Kanca kumaşın sol kenarından çıkarken aldığı fazladan mesafe x değerine yakın olmalıdır.
2.12.1.4.5. Sağ Kanca Zamanlama Ayarı

Sağ çalışma bölgesinde y mesafesinin(sağ kanca-kumaş kesim çizgisi arası mesafe) ayarı ağızlığa giriş ve çıkış pozisyonlarına bağlıdır.
Y giriş ve çıkış yeri arası mesafesini değiştirmek mümkündür. Y mesafesi girişten çıkışa 20mm’nin üzerinde bir aralığa kadar çıkabilir. Bu değişiklik imkanı sağ kancanın ağızlığa girişine yardımcı olur. Bu zamanlama ayarı ana milin 74 derecelik dönüş açısına tekabül eder.
Ortalama bir ayar için y mesafesi yalancı kenardan:
Yçıkış=40-45mm
Ygiriş=65mm olmalıdır.
Sonuç olarak sağ kanca zamanlama ayarı aşağıdaki adımların doğru yapılmasına bağlıdır:
– Kancanın geri hareketi tefenin merkezindeyken şerit uçlarının bloklardan eşit olarak ayrılmasıyla başlar.
– Kumaş dışında kancanın çıkışı ayarlı y mesafesi kadar olmalıdır.
– 4 numaralı diskin çevrilmesi Ygiriş-çıkış mesafelerinin farkı kadar olmalıdır.

2.12.1.4.6. Atkı Transferi Sırasında Kancaların Pozisyonu

Sol kancadan sağ kancaya atkı transferi şekil 28’e göre tarak tahvil çubuğunun merkezinde olmalıdır(klavuz bloklarının olmadığı bölge).
Kancalar arasındaki transfer boyunca, şeritlerin kendi uçları kendilerine ait son klavuz bloklarından eşit derecede çıkmış olmalıdır. Bununla birlikte aşağıdaki şekilde maksimum hızlarda sol kanca ucuyla sağ kanca iğnesi arası “z” mesafesinin olması gereken minimum değerleri gösterilmektedir.

2.12.1.4.8. Yardımcı Spiral Yay
Sağ kancanın iç kısmında sabit olarak bulunan 2 numaralı yayın yanında 1 numaralı helisel bir yay mevcuttur. Bu yayın buraya eklenmesiyle kavrama takozu mesafesi yükselir. Bu çözüm standart yayın özelliğini kaybetmeye başladığı yani jüt veya yüksek ağırlığa sahip atkı ipliklerinin transferi için kullanılır.

2.12.1.4.9. Sağ Kanca Pad(Taban) Ayarı
Sağ kancanın atkıyı bırakması kumaş kenarından çıkarken meydana gelir. Kanca ağzı, atkı bıraktırıcı plaka ile açılır.Kanca ağzında uygun olmayan bir açılma yalancı kenarda düzgünsüz bir atkı meydana getirebilir, ağızlıktan çıkış boyunca atkıda kopmalar veya telef meydana gelir. Düzgün bir açılma ise atkı ipliğinde uygun gerginlik meydana getirir. Bu açılma Şekil31 de görüldüğü gibi 2-3mm kadar olmalıdır.
2.12.1.5. Dokuma Tezgahları için Yeni İşletme(Tahrik) Generasyonu
Picanol NV,firması ITMA99’da kancalı dokuma makinaları için yüksek dinamikli bir direkt tahrik düzeni sergilemiştir. Sumo olarak isimlendirilen motor dokuma tezgahını direkt olarak harekete geçirir. Böylece işletme(tahrik) kayışı, kavrama ve frenler ortadan kaldırılmıştır. Otomatik atkı arama, yavaşça ileri ve geri alma, yeni geliştirilmiş olan elektronik dönme sayısı ayarlaması sayesinde mümkün olmuştur.
2.12.1.5.1. Enerji ve Yedek Parça Gereksinimi
Sumo motorları ile donanımlı kancalı tezgahlarda normal çalışma şartları altında %10 enerji tasarrufu elde edilmiştir. Düşürülen enerji akımı sayesinde dokuma dairesinde az ısı dağılımı oluşacağından klimada da tasarruf sağlanmıştır.
Bu yeni geliştirme ile kullanılmayacak olan tahrik kayışı, fren ve kavrama gibi yedek parça ihtiyacı hissedilir derecede aşağıya çekilecektir. Bunun dışında Sumo motor tefe vuruşlarında otomatik atkı arama ve yavaş ileri-geri beslediği için ekstradan ilave motorlara ihtiyaç kalmamaktadır.
2.12.1.5.2. Hız Değişimi

Klasik tahrik sistemlerinde kayış veya ara ayar rondelasının değiştirilmesinden dolayı sık sık yapılan hız değişimi makinayı uzun süre devre dışı bırakır. Sumo ile dönme sayısı ayarlaması, yeni değerin Mikroprosessor-tuş tablasına verilmesiyle birkaç saniye içerisinde gerçekleşir.
Diğer tahrik sistemlerine göre Sumo-dönme sayısı ayarlaması gayet hassastır. Aynı tip çalışan gayet basit olarak, en uygun dönme sayısı, bağlantılı-Intervention SatCard veya çift yön yüklemeli Dokuma-Bilgisayarı vasıtasıyla ulaşılabilir.
Tarağın sabit halinde, otomatik atkı arama veya yavaş ileri-geri alma hareketi, motora verilen bir emir sayesinde hemen sona erdirilir. Böylece atkı kopukları gibi hataların oluşması seri halde önlenmiş olur. Bütün bu faktörler yüksek verimlilik ve çok iyi randıman elde edilmesini sağlar.
2.12.1.5.3. Dokuma Kalitesi

Yol alma hareketi gayet güçlü, dengeli ve ayarlanabilir niteliktedir. Bu yeni motor, ayarlanmış olan dönme sayısını, dokuma esnasında devamlı olarak sabit tutar. Bu da iyi bir dokuma kalitesine ulaşmadaki önceliklerinden olan sabit atkı atmayı sağlar. Makina dönme sayısı, en uygun dokuma kalitesi için bilgisayar hafızasına verilir. Sumo motorların elektrik voltajı, 380-460’dır.
2.12.1.6. P7 100 Projektilli Dokuma Makinası
SulzerTextile tarafından geliştirilen bu sistemde atkının geri dönüşü hareketi ve düzeni optimal bir şekildedir. İplik hareketinde daha az dönme sağlanmıştır. Bu şekilde işlem basitleştirilmiştir. Geri dönüş boyu adı altında bir yeni düzen geliştirilmiş olup, bunun sağladığı faydalar aşağıda belirtilmiştir.
– Atkı taşıma veriminde 1260m/dk’lık hıza kadar %5’lik bir artış sağlanmıştır.
– Maksimum devir sayısı; 350d/dk’dır.
– Pnömatik iplik yakalayıcı ve işlem kolaylığı sayesinde atkı kopuşunun izalesi ile duruş zamanı kısaltılmıştır.
– İpliğin iyileştirilmesi ve direkt sevkiyle iplikteki sarkma ve uçuşların azaltılması sağlanmıştır.
– Atkı atımı esnasında elektronik atkı iplik frenlemesi ile atkı iplik sarkmalarının azaltılması.
– El ile temizleme aralığının azaltılması ve geri verme mekanizması ile daha iyi hizmet. Bu hizmet ile randıman takriben %1 yükselmiştir.

2.12.1.7. C6200 Kancalı Dokuma Tezgahı

Salınma hareketi içinde bir dönme işlemi ile çalışmadaki güçlükler ortadan kaldırılır. Bu işlemi yeni bir kanca mekanizması yerine getirir. Yeni bir krank mekanizması aşağıdaki şekilde görülmektedir.
Şekil 34. Yeni bir krank mekanizması
Bu mekanizma ile atkıdaki hız %10 azaltılır ve böylece iplik daha az zorlanmış olur. Kancaların ayarının kolaylığı gibi durumlar makinanın istenilen devir sayısına daha çabuk erişmesini sağlayacaktır. Bu şekilde seri bir üretim elde edilmiş olur.

2.12.2. Ağızlık Açma Sistemleri

2.12.2.1. Kamlı Ağızlık Açma Mekanizmaları
Şekil 35’de bir kamlı ağızlık açma mekanizması görülmektedir.
Şekil 35. Kamlı ağızlık açma
Kamların yerleştirildiği milin tahriki ana milden sağlanır. Ana milin devri atkı rapor yüksekliği ile orantılı olarak düşürülerek kam miline aktarılır. Kamlı ağızlık açma mekanizmalarını negatif ve pozitif olarak da sınıflandırabiliriz. Negatif sistemde çerçevelerin geri dönüş hareketi için makaralı veya yaylı geri getirme düzenekleri kullanılır. Pozitif sistemde ise çerçevelerin kaldırılması ve indirilmesi pozitif kamlarla sağlanır.
2.12.2.2. Armürlü Ağızlık Açma Mekanizmaları
Armür ile genellikle çizgili ve ekose karakterli basit desenler yapılır. Armürler tek stroklu ve çift stroklu olarak ikiye ayrılır. Tek stroklu armürlerde, her atkı kaydından sonra tüm manivelalar ve çerçeveler aynı ilk konuma döner. Ağızlık kapalı iken bir sonraki hareket için seçim yapılır ve tefeleme gerçekleştirilir. Çift stroklu armürlerde ise ağızlık değiştirme kursu, iki makine devrine dönüştürülerek hız artırılmıştır. Armürlerde de pozitif ve negatif çalışma mevcuttur. Negatif armür çerçeveleri yalnızca kaldırırken, indirilmesi yaylı geri getirme tertibatlarıyla olmaktadır. Pozitif armürde armür tertibatı çerçeveleri hem kaldırır hem indirir.
2.12.2.2.1. Negatif Armürlü Ağızlık Açma Mekanizmaları
Kısa kancalı negatif armürler basit seçme mekanizması, en aza indirilmiş hareketli uzuv sayısı, azaltılmış kütleler ve hareketli kütlelerin düşük hareket genlikleri ile 1000 d/dk’nın üzerinde çalışabilmektedirler. Fakat bu çalışma hızları düz dokuma kumaşların dokunmasında havalı atkı atma mekanizmasının kullanıldığı durumlarda geçerlidir. Günümüzde havlu dokumacılığında çalışma enlerinin 2.60-3.60m boyutlarında olduğu düşünülürse bu armürlerin kullanılması durumunda bile bu hızlara ulaşılamayacağı açıkça görülmektedir.
2.12.2.2.2. Pozitif(rotary) Armürler
Rotary armürler daha rijid konstrüksiyonları, daha az sayıda kütle sayısı ve daha titreşimsiz çerçeve hareketi üretmeleri sebebiyle günümüzde daha çok kullanılmaya başlanmıştır. Rotary armürlerin çalışma prensibi seçme mekanizması tarafından hareketi kontrol edilen eksantrik mekanizmasına dayanır.

2.12.2.3. Jakarlı Ağızlık Açma Mekanizmaları
Desenlendirme işlemi havlu dokumacılığında hav ipliklerine göre yapılır. Bu hav ipliklerinin istenilen şekilde hareketi jakarla sağlanır. Jakar makinası oluşturulacak olan desene göre üste gelecek hav ipliğini üstte, alta gelecek hav ipliğini altta tutar ve sadece bağlantı atkılarında pozitif-negatif yaparak havların bağlanmasını sağlar. Sadece bağlantı atkılarında pozitif-negatif yapmasını sağlamak için jakar makinasında numaralandırma, atkı grubuna göre değil hava göre yapılır.
Dokuma ile manzara veya resim gibi büyük raporlu desenlerin elde edilmesi tezgahtaki çok sayıdaki çözgünün birbirinden bağımsız olarak kontrol edilmesini gerektirir. Günümüzde jakar makinalarının 896, 1344, 1792, 2688 iğne kapasiteli modelleri bulunmaktadır.
Jakar makinaları(mekanik jakar) kaba hatveli ve ince hatveli olarak sınıflandırılırlar veya tek ve çift stroklu olarak sınıflandırırlar.
Kaba hatveli jakar makinalarında iğne sayıları 200, 400 veya 600 olmaktadır. 600 iğneli olan makinalarda her sırada 50 iğne olmak üzere 12 yatay iğne sırası olacaktır. Her iğne kendi kontrolünde olan düşey bir kancaya geçirilmiştir. Yaylı bir sistem, iğneleri daima desen kartonuna doğru bastırır.
İnce hatveli jakar makinaları Vincenzi ve Verdol jakar sistemleri olarak bilinirler. Vincenzi makinasında desen kartları kullanılarak kaba hatveli jakarlara benzer şekilde doğrudan seçme yapılır. Verdol makinasında ise sonsuz desen kartonu kullanılır ve desen kartonlu armürlerdekine benzer bir seçme metoduyla çalışılır. Vincenzi jakarı 892 veya 1344 ayrı çözgü ipliğini kontrol edebilir.
Çift stroklu jakar makinalarından Staubli Verdol CR620 mekanik jakarıyla hız, 620d/dk’ya ulaşmıştır. Mekanik jakarın hız kısıtlaması ve tezgahlardaki mikroişlemci kontrollerine uygun olmaması, elektronik kontrollü jakarın geliştirilmesine yol açmıştır.

2.12.2.3.1. Jakarın Havlu Dokumacılıktaki Görevi
- Hav ipliklerine hareket verir
– Desen kartonu kullanıldığı durumlarda;
• Kartonun tamamı delinerek sadece kumaşın üst yüzeyi havlandırılır.
• Karton hiç delinmeyerek sadece alt yüzey havlandırılır.
• 1 boş-1 dolu düzeniyle de bir üst ve bir alt yüzeyde sırasıyla ilmek oluşturulur.
• Kuyruğun dolu ve boş olması ayarlanılarak farklı motifler elde edilir.
– Jakar kartonuna delik delinmesi suretiyle havlu kamı devre dışı bırakılır ve böylece de kumaş eni boyunca düz dokuma yapılır.
– Jakar kartonundan kumandalı olarak, düz dokuma yapıldıktan sonra, hav pozisyonuna geçerken, hav çözgü levendinin önüne atkı yığdırır ve bu geçiş esnasında kumaşta oluşacak başlık hatası önlenir.
-Jakar makinası, kaç atkı gruplu havlu dokuyorsa, o grup sayısı kadar atkı atıldıktan sonra kartı döndürür. Bu sayede daha süratli çalışma sağlanır ve enerjiden tasarruf sağlanır. Bu sadece, bağlantı atkıları 2. atkı olan örgülerde geçerlidir. Jakar makinası 2. atkılarda pozitif-negatif yaparak, hav ipliklerinin bağlantı atkısıyla bağlanmasını sağlar.

2.12.2.3.2. Staubli CX 880 Jakar Makinası
- Kam tahrikli, çift kaldırma hareketl